Cloudburst Meaning नाशिकमध्ये ढगफुटीसदृश पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे. ढगफुटी म्हणजे काय, ढग खरंच फुटतात का, ती कशी होते आणि ती इतकी धोकादायक का असते? जाणून घ्या वैज्ञानिक कारणे आणि हवामान विभागाचा अंदाज.
Cloudburst Meaning ढगफुटी म्हणजे काय? ढग खरंच फुटतात का? | नाशिक Heavy Rain Alert | Cloudburst Meaning in Marathi
मुंबई | प्रतिनिधी
Nashik Rain Alert राज्यात गेल्या काही दिवसांपासून मुसळधार पावसाने जोरदार हजेरी लावली आहे. मुंबई, पुण्यासह अनेक भागांत पावसाचा जोर कायम असून, नाशिक जिल्ह्यात ढगफुटीसदृश पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे. या पार्श्वभूमीवर अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न निर्माण झाला आहे—ढग खरंच फुटतात का? आणि ढगफुटी नेमकी कशी होते? जाणून घेऊया यामागील वैज्ञानिक कारण.
मुख्यमंत्र्यांनी दिला सतर्कतेचा इशारा
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी राज्यातील संभाव्य नैसर्गिक परिस्थितीचा आढावा घेत नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, ८ जुलैपर्यंत हवामानावर विशेष लक्ष ठेवण्याची गरज असून, मंगळवारी नाशिकच्या काही भागांत ढगफुटीसदृश पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
काही ठिकाणी सुमारे ३०० मिमी पावसाचा अंदाज वर्तवण्यात आला असून, सर्व शासकीय यंत्रणांना सतर्क राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
याच पार्श्वभूमीवर नाशिक जिल्ह्यातील शाळांना सुट्टी जाहीर करण्यात आली आहे. ग्रामीण भागात कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवल्यास त्वरित मदत पोहोचावी यासाठी अंगणवाडी सेविका आणि आशा सेविकांना २४ तास सज्ज राहण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. नदीकाठच्या गावांमध्ये पूर किंवा दरड कोसळल्यास तत्काळ प्रशासनाला माहिती देण्याचेही आवाहन करण्यात आले आहे.
ढग खरंच फुटतात का?
‘ढगफुटी’ हा शब्द ऐकल्यानंतर अनेकांना ढग एखाद्या फुग्यासारखे फुटतात असा समज होतो. मात्र विज्ञानानुसार प्रत्यक्षात ढग फुटत नाहीत. भारतीय हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, २० ते ३० चौरस किलोमीटरच्या परिसरात एका तासात १०० मिमी किंवा त्यापेक्षा जास्त पाऊस पडल्यास त्याला ढगफुटी (Cloudburst) म्हणतात. ही घटना वातावरणातील विशिष्ट हवामान प्रक्रियांमुळे घडते.
समुद्रावरून आलेली उबदार आणि बाष्पयुक्त हवा डोंगराळ भागात पोहोचल्यावर पर्वतांच्या उतारामुळे ती वेगाने वर ढकलली जाते. या प्रक्रियेला ओरोग्राफिक लिफ्ट (Orographic Lift) म्हणतात. वर जाताना हवेचे तापमान झपाट्याने कमी होते आणि त्यातून मोठे क्युम्युलोनिंबस (Cumulonimbus) ढग तयार होतात.
ढगफुटी इतकी धोकादायक का असते?
या ढगांमध्ये तयार होणारे पाण्याचे थेंब वरच्या दिशेने वाहणाऱ्या हवेच्या तीव्र प्रवाहामुळे काही काळ ढगातच अडकून राहतात. त्यामुळे ढगामध्ये पाण्याचे प्रमाण सतत वाढत जाते. एका टप्प्यानंतर हे प्रवाह कमकुवत होतात किंवा पाण्याचे वजन खूप वाढते. त्यानंतर मोठ्या प्रमाणातील पाणी एकाच वेळी खाली कोसळते आणि अतिशय कमी वेळात मुसळधार पाऊस पडतो. यालाच ढगफुटी असे म्हटले जाते. अशा वेळी जमिनीला पाणी शोषण्यासाठी वेळ मिळत नाही. परिणामी काही मिनिटांतच अचानक पूरस्थिती निर्माण होऊ शकते. डोंगराळ भागात माती आणि दगड वाहून जाऊन चिखलाचे प्रवाह तयार होतात तसेच दरडी कोसळण्याचा धोका वाढतो.
ढगफुटीचा अचूक अंदाज लावणे कठीण
ढगफुटी ही अत्यंत मर्यादित परिसरात आणि कमी वेळात घडणारी घटना असल्यामुळे तिचा अचूक अंदाज आधीच बांधणे हवामान विभागासाठीही आव्हानात्मक असते.
नाशिकची भौगोलिक रचना पश्चिम घाटाच्या उतारावर असल्याने अरबी समुद्रातून येणारे दमट मान्सूनचे वारे त्र्यंबकेश्वर आणि परिसरातील उंच डोंगरांना धडकतात. त्यामुळे हवा वेगाने वर जाते आणि मोठ्या प्रमाणात ढग तयार होतात. त्यामुळे अचानक अतिवृष्टी किंवा ढगफुटीसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
Related Update
Maharashtra Rain News महाराष्ट्रात पावसाचा कहर! मुंबई-पुणे एक्स्प्रेसवे अंशतः सुरू, शाळांना सुट्टी
नाशिकमध्ये धोका अधिक का?
त्र्यंबकेश्वर, इगतपुरी आणि नाशिक ग्रामीण भागात ढगफुटीसदृश पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. तसेच पेठ, दिंडोरी, कळवण, बागलाण आणि पश्चिम पट्ट्यातही मुसळधार पावसाची शक्यता आहे.रेड अलर्टच्या पार्श्वभूमीवर वन विभागाने दुगारवाडी धबधबा, हरिहर गड, पहीने आणि इतर पर्यटनस्थळे पुढील आदेशापर्यंत बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. दुगारवाडी धबधब्याजवळ अचानक पाण्याचा प्रवाह वाढल्याने यापूर्वी दुर्घटना घडल्या आहेत. त्यामुळे पर्यटकांच्या सुरक्षिततेसाठी सर्व पर्यटनस्थळांवर प्रवेश बंद करण्यात आला आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक तापमानवाढीमुळे वातावरणातील आर्द्रता वाढत असून अतिवृष्टी आणि ढगफुटीसारख्या घटनांची वारंवारता वाढत आहे.
आणखी काही बातमी वाचण्यासाठी – click here
