Isro GSAT-7R Launch सॅटेलाईटचं यशस्वी प्रक्षेपण केलं. 4,410 किलो वजनाचा हा उपग्रह भारतीय नौदलासाठी तयार करण्यात आला असून हिंद महासागर क्षेत्रात मजबूत संचार कव्हरेज देणार आहे.
Isro GSAT-7R Launch: भारतीय नौदलासाठी ISROचं आणखी एक ‘सुपर सॅटेलाईट’ आकाशात झेपावलं!
GSAT-7R news in Marathi | भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) ने रविवारी पुन्हा एकदा देशाचा अभिमान वाढवत 4,410 किलो वजनाचं CMS-03 किंवा GSAT-7R हे कम्युनिकेशन सॅटेलाईट यशस्वीपणे प्रक्षेपित केलं. या उपग्रहामुळे भारतीय नौदलाचं संचारजाळं (telecommunication network) आता संपूर्ण हिंद महासागर क्षेत्रात (Indian Ocean Region – IOR) आणखी मजबूत होणार आहे.
देशातील आतापर्यंतचं सर्वात जड संचार उपग्रह!
GSAT-7R हे भारतातून प्रक्षेपित झालेलं आतापर्यंतचं सर्वात जड कम्युनिकेशन सॅटेलाईट ( ISRO communication satellite ) आहे. हे सॅटेलाईट इस्रोच्या LVM3-M5 रॉकेटच्या साहाय्याने श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून प्रक्षेपित करण्यात आलं. ही LVM3 रॉकेटची पाचवी यशस्वी कार्यात्मक उड्डाण मोहीम होती. या मोहिमेत विशेष गोष्ट म्हणजे क्रायोजेनिक अपर स्टेजचं (Cryogenic Upper Stage) अंतराळात पुन्हा यशस्वी री-इग्निशन करणं — ही एक अत्याधुनिक प्रयोगात्मक कामगिरी होती.
GSAT-7R ने घेतली GSAT-7 ‘रुक्मिणी’ची जागा
सुमारे 16 मिनिटांनंतर, LVM3 रॉकेटने GSAT-7R ला sub-Geosynchronous Transfer Orbit (sub-GTO) मध्ये यशस्वीपणे पोचवलं, ज्याचा पृथ्वीपासूनचा सर्वाधिक बिंदू (perigee) जवळपास 26,700 किमी इतका आहे. हा उपग्रह 2013 मध्ये प्रक्षेपित झालेल्या GSAT-7 (रुक्मिणी) उपग्रहाची जागा घेणार आहे, जो प्रामुख्याने ( Indian Navy satellite ) भारतीय नौदलासाठी कार्यरत होता. त्याच मालिकेतील दुसरा उपग्रह GSAT-7A हा भारतीय वायुसेनेसाठी इस्रोनं पूर्वी प्रक्षेपित केला होता.
भारतीय नौदलासाठी ‘मेड इन इंडिया’ तंत्रज्ञानाचं वरदान
Make In India | भारतीय नौदलानं सांगितलं की GSAT-7R मध्ये अनेक स्वदेशी (indigenous) अत्याधुनिक घटकांचा समावेश आहे, जे त्यांच्या विशेष संचालनाच्या गरजांसाठी (operational requirements) विकसित करण्यात आले आहेत. नौदलाच्या मते, “सुरक्षेच्या गुंतागुंतीच्या काळात हा उपग्रह राष्ट्राच्या सागरी हितांचे रक्षण करण्याच्या आमच्या दृढ निश्चयाचं प्रतीक आहे. ही तंत्रज्ञानावर आधारित आत्मनिर्भरतेची (self-reliance) पावले आहेत,” असं नौदलानं स्पष्ट केलं.
या उपग्रहामुळे हिंद महासागर क्षेत्रात मजबूत आणि अखंडित टेलिकम्युनिकेशन कव्हरेज मिळणार आहे. यात असलेल्या ट्रान्सपॉंडर्सद्वारे आवाज, डेटा आणि व्हिडिओ लिंक्स एकाचवेळी एकापेक्षा अधिक बँडवर (multi-band communication) शक्य होतील.
कनेक्टिव्हिटीमध्ये जबरदस्त वाढ
GSAT-7R च्या मदतीने नौदलातील जहाजं, विमानं, पाणबुड्या आणि Maritime Operations Centres यांच्यातील संचार व्यवस्था अधिक सुरक्षित आणि उच्च क्षमतेची (high-capacity bandwidth) होणार आहे. यामुळे देशाची सागरी निरीक्षण व संचार क्षमता मोठ्या प्रमाणात वाढणार असून, समुद्री ऑपरेशन्समध्ये त्वरित संवाद आणि निर्णयप्रक्रिया अधिक परिणामकारक होईल.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि स्वदेशी नवकल्पना
यू.आर. राव सॅटेलाईट सेंटरचे संचालक एम. शंकरण यांनी सांगितले की या उपग्रहात UHF, S-band, C-band आणि Ku-band अशा अनेक फ्रिक्वेन्सी बँड्समध्ये कार्य करणारे प्रगत पेलोड्स आहेत. याशिवाय, यामध्ये 1,200 लिटर क्षमतेचा propulsion टँक आणि collapsible antenna systems सारख्या स्वदेशी तंत्रज्ञानाचाही समावेश आहे.
“सर्व प्रणाली सुरळीत कार्यरत आहेत, सॅटेलाईट पूर्णपणे स्वस्थ आहे आणि सर्व isolation valves अपेक्षेप्रमाणे उघडल्या आहेत,” असं त्यांनी सांगितलं.
ISRO चं LVM-3 — नव्या क्षमतेकडे झेप
ISRO च्या माहितीनुसार, LVM3 रॉकेटची GTO (Geosynchronous Transfer Orbit) क्षमतेची मर्यादा साधारण 4,000 किलोपर्यंत होती. मात्र, या वेळी GSAT-7R चं वजन 4,410 किलो होतं — म्हणजेच इस्रोनं स्वतःच्या रॉकेटचं payload capacity सुमारे 10% ने वाढवण्यात यश मिळवलं आहे.
यापूर्वी इतक्या जड उपग्रहांसाठी भारताला परदेशी रॉकेट्सचा वापर करावा लागत होता. पण आता ISRO चं स्वतःचं LVM3 त्यापेक्षा जड उपग्रह उचलण्यास सक्षम झालं आहे — LVM3 rocket launch ही एक मोठी झेप आहे.
हवामानाच्या अडचणी असूनही यशस्वी मोहीम
ISRO चे अध्यक्ष व्ही. नारायणन म्हणाले, “…या मोहिमेत वाहनाची कार्यक्षमता वाढवून त्याची वहन क्षमता (payload capacity) 10 टक्क्यांनी वाढवली. या सॅटेलाईटचं आयुष्य 15 वर्षांचं असून त्यात अनेक नवीन तंत्रज्ञानांचा समावेश आहे. आम्ही ही मोहीम अवघड हवामानाच्या परिस्थितीतही यशस्वीपणे पूर्ण केली आहे.”
हेही वाचा
शेतकऱ्यांनो तयार राहा ! नोव्हेंबरमध्ये खात्यात येणार 2000 रुपये – PM Kisan 21वा हप्ता लवकरच
भारताचं ‘सागरी आकाश’ आणखी सुरक्षित
GSAT-7R च्या प्रक्षेपणामुळे भारताचं सागरी निरीक्षण, सुरक्षा आणि संचारक्षमता मोठ्या प्रमाणात मजबूत होईल. या उपग्रहामुळे नौदलाला रिअल टाइम माहिती, डेटा ट्रान्सफर, आणि व्हिडिओ कम्युनिकेशन अधिक वेगवान आणि सुरक्षितरित्या साधता येईल. यामुळे भारताचं हिंद महासागर क्षेत्रातील रणनीतिक वर्चस्व अधिक बळकट होईल आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’च्या दिशेने एक मोठं पाऊल ठरेल.
Related Update
केंद्र सरकारचा मोठा निर्णय! कर्मचाऱ्यांना आणि पेन्शनर्सना कधी मिळणार फायदा ?
